RSV (virus hợp bào hô hấp) là tác nhân gây bệnh đường hô hấp rất phổ biến ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 2 tuổi. Tuy đa số trường hợp chỉ giống cảm lạnh thông thường, nhưng với trẻ sơ sinh dưới 6 tháng tuổi, RSV có thể trở nặng nhanh chóng và dẫn đến viêm tiểu phế quản hoặc viêm phổi. Điều khiến nhiều phụ huynh lo lắng là khả năng lây lan cực nhanh của virus trong môi trường gia đình. Vì vậy, chủ động thực hiện cách phòng RSV đúng từ sớm sẽ giúp giảm nguy cơ nhập viện và bảo vệ sức khỏe bé tốt hơn.
RSV lây lan như thế nào trong gia đình?
RSV lây qua các giọt bắn khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện gần trẻ. Ngoài ra, virus còn có thể tồn tại nhiều giờ trên các bề mặt như tay nắm cửa, đồ chơi, điện thoại hoặc khăn lau. Trẻ sơ sinh thường có thói quen đưa tay vào miệng, nên chỉ một sơ suất nhỏ trong vệ sinh cũng có thể làm tăng nguy cơ nhiễm bệnh. Đây là lý do các chuyên gia luôn nhấn mạnh cách phòng RSV phải bắt đầu từ những thói quen đơn giản nhất hằng ngày.
Các biện pháp phòng ngừa RSV hiệu quả tại nhà
Dưới đây là những hướng dẫn thiết thực, dễ áp dụng tại nhà giúp bố mẹ bảo vệ bé trong mùa dịch hô hấp.
Rửa tay đúng cách trước khi chăm sóc bé
Rửa tay được xem là bước quan trọng hàng đầu trong cách phòng RSV. Virus có thể sống trên da tay đến 30 phút nếu không được làm sạch. Cha mẹ nên:
- Rửa tay bằng xà phòng ít nhất 20 giây
- Rửa tay trước khi bế bé, cho bú hoặc thay tã
- Nhắc khách đến thăm cũng phải rửa tay ngay khi vào nhà
Trong trường hợp không có nước, dung dịch sát khuẩn chứa cồn là lựa chọn thay thế phù hợp.
Hạn chế chạm vào mặt và tránh hôn trẻ
Một trong những sai lầm phổ biến là người lớn hoặc trẻ nhỏ trong nhà thường hôn má, chạm vào mũi miệng em bé vì yêu thương. Tuy nhiên, đây lại là con đường lây virus rất nhanh. Để thực hiện đúng cách phòng RSV, hãy:
- Không để người khác hôn mặt trẻ sơ sinh
- Hạn chế trẻ nhỏ trong nhà áp sát bé
- Tránh đưa tay bé lên miệng khi chưa vệ sinh sạch
Không dùng chung vật dụng cá nhân
Muỗng, ly uống nước, khăn lau hay đồ chơi dùng chung đều có thể mang virus RSV. Một nguyên tắc quan trọng trong cách phòng RSV là tuyệt đối không chia sẻ vật dụng giữa trẻ sơ sinh và người khác, đặc biệt khi trong nhà có người đang ho hoặc sổ mũi. Nếu người thân có dấu hiệu cảm cúm, nên hoãn việc thăm bé để đảm bảo an toàn.
Vệ sinh đồ chơi và bề mặt thường xuyên
Virus RSV có thể tồn tại trên bề mặt đến 6 giờ. Vì vậy, giữ môi trường sống sạch sẽ chính là cách phòng RSV cực kỳ hiệu quả. Cha mẹ nên chú ý:
- Lau sạch đồ chơi trẻ hay ngậm
- Khử khuẩn tay nắm cửa, bàn ghế, điện thoại
- Giặt chăn gối và khăn của bé định kỳ
Không gian sạch sẽ sẽ giảm đáng kể nguy cơ lây nhiễm chéo trong gia đình.
Che miệng khi ho, hắt hơi đúng cách
Nếu có người trong nhà đang có triệu chứng cảm lạnh, việc che chắn đúng cách sẽ giúp hạn chế virus phát tán. Trong cách phòng RSV, chuyên gia khuyến nghị:
- Ho, hắt hơi vào khuỷu tay hoặc khăn giấy
- Vứt khăn giấy ngay sau khi dùng
- Rửa tay lại ngay lập tức
Điều này giúp bảo vệ trẻ sơ sinh khỏi nguồn lây gần nhất.
Đeo khẩu trang khi tiếp xúc với bé
Vào mùa RSV, cúm và Covid-19, khẩu trang vẫn là lớp bảo vệ đơn giản nhưng rất hữu ích. Khuyến khích người chăm sóc hoặc khách đến thăm đeo khẩu trang là một phần quan trọng của cách phòng RSV, đặc biệt khi bé còn quá nhỏ và chưa có miễn dịch hoàn chỉnh.
Tiêm phòng và biện pháp y học dự phòng
Hiện nay, một số biện pháp dự phòng RSV đã được phê duyệt cho trẻ nhỏ nguy cơ cao, chẳng hạn kháng thể đơn dòng nirsevimab (Beyfortus). Dù không phải bé nào cũng cần, nhưng cha mẹ nên trao đổi với bác sĩ để lựa chọn cách phòng RSV phù hợp trong mùa dịch. Ngoài ra, người lớn trong gia đình (nhất là ông bà) có thể cân nhắc tiêm vaccine RSV nếu thuộc nhóm nguy cơ.
Tránh khói thuốc lá trong môi trường sống
Khói thuốc làm tổn thương niêm mạc hô hấp và khiến trẻ dễ bị biến chứng nặng nếu nhiễm RSV. Một trong những cách phòng RSV quan trọng nhất là đảm bảo trẻ sống trong môi trường không khói thuốc hoàn toàn.
Nuôi con bằng sữa mẹ giúp tăng miễn dịch tự nhiên
Sữa mẹ chứa nhiều kháng thể hỗ trợ hệ miễn dịch non nớt của trẻ chống lại virus đường hô hấp. Nhiều nghiên cứu cho thấy trẻ bú mẹ có nguy cơ nhập viện vì RSV thấp hơn. Vì vậy, duy trì bú mẹ trong 4–6 tháng đầu là cách phòng RSV rất tự nhiên và hiệu quả.
Hạn chế tụ tập đông người trong mùa RSV
Trong thời điểm RSV lây lan mạnh, tránh đưa trẻ đến nơi đông người như trung tâm thương mại, tiệc tùng hoặc khu vực kín gió là cách phòng RSV giúp giảm nguy cơ tiếp xúc virus từ cộng đồng.
Khi nào cần đưa bé đi khám ngay?
Dù đã áp dụng đầy đủ cách phòng RSV, phụ huynh vẫn cần theo dõi sát dấu hiệu bất thường. Đưa trẻ đi khám ngay nếu bé có các biểu hiện:
- Thở nhanh, rút lõm ngực
- Bú kém, bỏ bú
- Sốt cao liên tục
- Tím môi, tím đầu chi
- Lừ đừ, khó đánh thức
Can thiệp y tế sớm sẽ giúp giảm biến chứng nghiêm trọng.
Kết luận
RSV là virus phổ biến nhưng có thể nguy hiểm với trẻ sơ sinh, nhất là trong 6 tháng đầu đời. Tin tốt là cha mẹ hoàn toàn có thể giảm nguy cơ bằng cách chăm sóc đúng cách tại nhà. Từ rửa tay, vệ sinh đồ chơi, tránh tiếp xúc nguồn lây đến tăng miễn dịch tự nhiên bằng sữa mẹ – tất cả đều là những cách phòng RSV thiết thực và dễ thực hiện. Một môi trường sống sạch sẽ, hạn chế khói thuốc, tránh tụ tập đông người và theo dõi sức khỏe bé thường xuyên chính là chìa khóa giúp trẻ vượt qua mùa dịch hô hấp an toàn.