Cảm cúm ở trẻ em là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cấp do virus cúm gây ra. Đây là bệnh phổ biến, thường bùng phát mạnh vào thời điểm giao mùa hoặc mùa lạnh. Trẻ nhỏ, đặc biệt dưới 5 tuổi, có nguy cơ cao gặp biến chứng vì hệ miễn dịch chưa hoàn thiện. Nhiều phụ huynh thường nhầm cúm với cảm lạnh thông thường. Tuy nhiên, cúm có thể tiến triển nhanh hơn và gây ra các vấn đề nghiêm trọng như viêm phổi, viêm tai giữa hoặc suy hô hấp nếu không chăm sóc đúng cách. Việc nhận biết sớm dấu hiệu cảm cúm ở trẻ là bước quan trọng để điều trị kịp thời.
Virus cúm lây lan như thế nào ở trẻ?
Virus cúm có khả năng lây truyền rất nhanh qua đường hô hấp. Trẻ có thể mắc bệnh khi tiếp xúc với giọt bắn từ người nhiễm cúm qua ho, hắt hơi hoặc nói chuyện gần. Ngoài ra, virus có thể tồn tại trên các bề mặt như đồ chơi, tay nắm cửa, bàn học. Khi trẻ chạm vào rồi đưa tay lên mắt, mũi, miệng, nguy cơ nhiễm bệnh sẽ tăng cao. Vì vậy, trẻ ở trường học hay nhà trẻ là nhóm dễ bùng phát dịch cúm nhất.
Nguyên nhân gây cảm cúm ở trẻ em
Nguyên nhân chính gây bệnh là virus cúm thuộc các nhóm:
- Cúm A (thường gây dịch lớn)
- Cúm B (hay gặp ở trẻ em)
- Cúm C (ít phổ biến hơn)
Điểm nguy hiểm là virus cúm có thể liên tục biến đổi, tạo ra nhiều chủng mới. Điều này khiến trẻ có thể bị nhiễm cúm nhiều lần trong đời dù đã từng mắc trước đó. Các chuyên gia cho rằng trẻ nhỏ dưới 2 tuổi là nhóm dễ gặp biến chứng nặng nhất khi xuất hiện dấu hiệu cảm cúm ở trẻ.
Dấu hiệu cảm cúm ở trẻ em thường gặp
Thời gian ủ bệnh cúm thường kéo dài từ 1–4 ngày. Bệnh thường khởi phát đột ngột, khác với cảm lạnh tiến triển từ từ.
Các biểu hiện đặc trưng
Những dấu hiệu cảm cúm ở trẻ phổ biến gồm:
- Sốt cao đột ngột
- Ớn lạnh, run rẩy
- Mệt mỏi, đau nhức cơ thể
- Ho khan hoặc ho nhiều
- Chảy nước mũi, nghẹt mũi
- Đau họng, biếng ăn
Trẻ có thể trở nên lừ đừ, ngủ nhiều hoặc quấy khóc liên tục. Việc theo dõi sát dấu hiệu cảm cúm ở trẻ giúp phụ huynh tránh bỏ sót giai đoạn nguy hiểm.
Triệu chứng tiêu hóa có thể xuất hiện
Một số trẻ còn gặp thêm:
- Buồn nôn, nôn
- Tiêu chảy nhẹ
Đây cũng là dấu hiệu cảm cúm ở trẻ dễ khiến cha mẹ nhầm với rối loạn tiêu hóa thông thường.
Khi nào cần đưa trẻ đi khám ngay?
Phần lớn trẻ mắc cúm có thể hồi phục trong 7–14 ngày. Tuy nhiên, cha mẹ cần đưa trẻ đến bệnh viện sớm nếu thấy dấu hiệu cảm cúm ở trẻ đi kèm các biểu hiện nguy hiểm sau:
- Khó thở, thở rút lõm lồng ngực
- Sốt cao liên tục không hạ
- Co giật do sốt
- Trẻ lừ đừ, không uống nước
- Da môi tím tái
Những trường hợp này có thể liên quan đến biến chứng viêm phổi hoặc suy hô hấp.
Cách chẩn đoán cảm cúm ở trẻ chính xác
Để xác định bệnh cúm, bác sĩ sẽ dựa trên thăm khám lâm sàng và xét nghiệm.
Thăm khám triệu chứng
Bác sĩ sẽ hỏi về tiền sử, mức độ sốt, ho, cũng như đánh giá tổng thể sức khỏe. Một số dấu hiệu cảm cúm ở trẻ khá giống RSV hoặc COVID-19 nên không thể chủ quan.
Xét nghiệm dịch mũi họng
Trẻ có thể được lấy mẫu dịch mũi hoặc họng để làm xét nghiệm nhanh, giúp phân biệt virus cúm với các tác nhân khác như adenovirus hoặc coronavirus.
Chẩn đoán biến chứng
Nếu trẻ ho nhiều, khó thở, bác sĩ có thể chỉ định chụp X-quang phổi nhằm loại trừ viêm phổi.
Điều trị cảm cúm ở trẻ nhỏ như thế nào?
Việc điều trị chủ yếu là giảm triệu chứng và hỗ trợ cơ thể hồi phục.
Thuốc hạ sốt đúng cách
Khi trẻ sốt trên 38,5°C, có thể dùng paracetamol hoặc ibuprofen theo liều bác sĩ hướng dẫn. Tuyệt đối không dùng aspirin cho trẻ vì nguy cơ hội chứng Reye nguy hiểm.
Thuốc kháng virus
Một số trường hợp nặng hoặc trẻ có yếu tố nguy cơ (dưới 2 tuổi, hen suyễn, suy giảm miễn dịch) có thể được chỉ định thuốc kháng virus như Oseltamivir. Cha mẹ không nên tự ý mua thuốc nếu chưa xác định rõ dấu hiệu cảm cúm ở trẻ có thuộc nhóm nguy cơ hay không.
Kháng sinh chỉ dùng khi bội nhiễm
Kháng sinh không có tác dụng với virus cúm, chỉ dùng khi trẻ bị nhiễm khuẩn kèm theo.
Chăm sóc trẻ bị cúm tại nhà đúng chuẩn
Chăm sóc đúng giúp trẻ nhanh hồi phục và giảm biến chứng.
- Theo dõi thân nhiệt thường xuyên: Cha mẹ nên đo nhiệt độ mỗi 4–6 giờ để kiểm soát sốt. Việc theo dõi dấu hiệu cảm cúm ở trẻ giúp phát hiện sớm tình trạng nặng lên.
- Bổ sung nước và dinh dưỡng: Trẻ cúm thường biếng ăn, nên ưu tiên cháo, súp, thức ăn mềm, dễ tiêu. Bổ sung thêm trái cây giàu vitamin C như cam, ổi giúp tăng đề kháng.
- Lau người bằng nước ấm: Nếu trẻ sốt cao, có thể lau người bằng khăn ấm để hỗ trợ hạ nhiệt. Không dùng rượu hoặc nước lạnh.
- Cho trẻ nghỉ ngơi đầy đủ: Giấc ngủ là “liều thuốc tự nhiên” giúp cơ thể chống lại virus. Khi xuất hiện dấu hiệu cảm cúm ở trẻ, trẻ cần nghỉ ngơi trong phòng thoáng khí, tránh gió lùa.
Biến chứng nguy hiểm của cúm ở trẻ
Nếu không điều trị đúng, cúm có thể gây:
- Viêm phổi
- Viêm phế quản
- Viêm tai giữa
- Suy hô hấp
- Tử vong ở trẻ nguy cơ cao
Do đó, cha mẹ tuyệt đối không chủ quan khi thấy dấu hiệu cảm cúm ở trẻ kéo dài hơn 3 ngày.
Phòng ngừa cúm cho trẻ hiệu quả nhất
Tiêm vắc xin cúm hằng năm là cách phòng bệnh hiệu quả nhất, giúp trẻ giảm nguy cơ mắc cúm nặng và hạn chế biến chứng nguy hiểm.
Tiêm vắc xin cúm hằng năm
WHO khuyến cáo trẻ từ 6 tháng tuổi nên tiêm phòng cúm định kỳ mỗi năm để giảm nguy cơ mắc bệnh và biến chứng.
Các biện pháp giảm lây nhiễm
- Rửa tay thường xuyên
- Đeo khẩu trang nơi đông người
- Không dùng chung đồ cá nhân
- Vệ sinh đồ chơi, bề mặt trong nhà
- Tránh tiếp xúc người đang bệnh
Việc phòng ngừa tốt giúp giảm đáng kể nguy cơ xuất hiện dấu hiệu cảm cúm ở trẻ trong mùa dịch.
Kết luận
Cảm cúm ở trẻ em là bệnh phổ biến nhưng không hề đơn giản. Nhận biết sớm dấu hiệu cảm cúm ở trẻ, chăm sóc đúng cách và đưa trẻ đi khám kịp thời chính là chìa khóa bảo vệ sức khỏe con yêu. Đồng thời, tiêm phòng cúm hằng năm vẫn là biện pháp hiệu quả nhất để phòng tránh biến chứng nguy hiểm.