Mỗi năm, hàng triệu trẻ nhỏ trên thế giới mắc cúm, đặc biệt vào thời điểm giao mùa. Điều khiến nhiều phụ huynh chủ quan là cúm thường bị nhầm với cảm lạnh thông thường. Tuy nhiên, cúm mùa ở trẻ em có thể diễn tiến nhanh và gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm nếu không phát hiện kịp thời. Trẻ nhỏ, nhất là trẻ dưới 5 tuổi hoặc có bệnh nền hô hấp, là nhóm dễ bị ảnh hưởng nặng nề nhất. Vì vậy, hiểu đúng về bệnh sẽ giúp cha mẹ chăm sóc con an toàn hơn.
Nguyên nhân gây cúm mùa ở trẻ em
Virus cúm là tác nhân chính gây bệnh, thuộc nhóm Influenza, bao gồm nhiều chủng khác nhau. Chúng có khả năng lây lan rất nhanh qua đường hô hấp. Một số yếu tố khiến cúm mùa ở trẻ em dễ bùng phát mạnh:
- Thời tiết lạnh và khô hanh
- Môi trường đông người như trường học, nhà trẻ
- Trẻ có hệ miễn dịch yếu
- Không tiêm phòng cúm đầy đủ
Virus cúm có thể tồn tại nhiều giờ trên bề mặt đồ vật và dễ lây qua tay, đồ chơi, tay nắm cửa…
Các chủng cúm thường gặp ở trẻ
Virus cúm A là chủng phổ biến nhất, dễ biến đổi nhanh và có nguy cơ gây dịch lớn, khiến cúm mùa ở trẻ em trở nên nguy hiểm hơn.
- Virus cúm A: Đây là chủng phổ biến nhất và có khả năng biến đổi nhanh. Một số biến thể có thể gây bệnh nặng, thậm chí tạo thành dịch lớn.
- Virus cúm B: Cúm B thường chỉ lây trong cộng đồng người và vẫn có thể gây biến chứng nguy hiểm ở trẻ nhỏ.
- Virus cúm C: Chủng này hiếm gặp hơn, thường chỉ gây biểu hiện nhẹ ở đường hô hấp trên. Dù thuộc chủng nào, cúm mùa ở trẻ em vẫn cần được theo dõi sát vì khả năng diễn tiến nặng rất khó lường.
Triệu chứng cúm mùa ở trẻ em dễ nhận biết
Triệu chứng cúm thường xuất hiện đột ngột và rõ rệt hơn cảm lạnh. Các dấu hiệu điển hình của cúm mùa ở trẻ em bao gồm:
- Sốt cao 38–40°C
- Ho khan, đau họng
- Nghẹt mũi, chảy nước mũi
- Mệt mỏi, đau nhức cơ thể
- Biếng ăn, quấy khóc
- Một số trẻ có thể tiêu chảy hoặc nôn ói
Điểm đáng chú ý là nhiều trường hợp trẻ không có triệu chứng rõ ràng, khiến cha mẹ dễ bỏ qua giai đoạn sớm.
Khi nào cúm trở nên nguy hiểm?
Cha mẹ cần đưa trẻ đi khám ngay nếu thấy các biểu hiện sau:
- Thở nhanh, khó thở, rút lõm ngực
- Sốt cao liên tục không đáp ứng thuốc
- Trẻ li bì, co giật
- Da tím tái, môi nhợt
- Bỏ bú hoàn toàn, mất nước
Trong những trường hợp này, cúm mùa ở trẻ em có thể đã gây biến chứng ở phổi hoặc thần kinh.
Cách chẩn đoán cúm mùa ở trẻ em chính xác
Để xác định đúng tác nhân gây bệnh, bác sĩ sẽ kết hợp thăm khám lâm sàng và chỉ định xét nghiệm.
Thăm khám triệu chứng
Bác sĩ sẽ hỏi về:
- Thời điểm khởi phát sốt
- Lịch sử tiếp xúc người bệnh
- Triệu chứng hô hấp và tiêu hóa đi kèm
Xét nghiệm hỗ trợ
Một số phương pháp chẩn đoán thường dùng:
- Xét nghiệm máu
- Test nhanh cúm
- RT-PCR xác định chủng virus
- Chụp X-quang phổi nếu nghi viêm phổi
Việc chẩn đoán sớm giúp kiểm soát cúm mùa ở trẻ em hiệu quả và tránh biến chứng nguy hiểm.
Điều trị cúm mùa ở trẻ em đúng cách
Tùy mức độ nhẹ hay nặng, trẻ có thể điều trị tại nhà hoặc nhập viện.
Nếu cúm nhẹ
- Nghỉ ngơi đầy đủ
- Uống nhiều nước
- Hạ sốt đúng liều theo chỉ định
- Vệ sinh mũi họng bằng nước muối sinh lý
Nếu cúm nặng
Trẻ cần được theo dõi tại bệnh viện. Bác sĩ có thể chỉ định:
- Thuốc kháng virus
- Hỗ trợ thở oxy
- Điều trị biến chứng viêm phổi hoặc bội nhiễm
Quan trọng nhất: không tự ý dùng kháng sinh vì cúm mùa ở trẻ em do virus gây ra, không phải vi khuẩn.
Biến chứng nguy hiểm của cúm mùa ở trẻ
Nếu điều trị muộn, cúm có thể gây:
- Viêm phổi, suy hô hấp
- Viêm tai giữa, viêm xoang
- Viêm cơ tim, suy tim cấp
- Viêm não, co giật
- Hội chứng Reye hiếm gặp nhưng nguy hiểm
Đây là lý do cúm mùa ở trẻ em không nên bị xem nhẹ như cảm lạnh thông thường.
Phòng ngừa cúm mùa ở trẻ em hiệu quả nhất
Không có biện pháp tuyệt đối, nhưng phụ huynh có thể giảm nguy cơ bằng cách:
Tiêm vaccine cúm hằng năm
Đây là biện pháp phòng bệnh quan trọng nhất giúp giảm nguy cơ nhập viện và biến chứng.
Giữ vệ sinh cá nhân
- Rửa tay thường xuyên
- Che miệng khi ho/hắt hơi
- Không dùng chung đồ cá nhân
Hạn chế tiếp xúc nơi đông người
Đặc biệt trong mùa dịch, cha mẹ nên cho trẻ đeo khẩu trang khi ra ngoài.
- Ăn đủ chất
- Ngủ đủ giấc
- Vận động phù hợp theo độ tuổi
Chủ động phòng tránh sẽ giúp giảm tỷ lệ mắc cúm mùa ở trẻ em đáng kể.
Kết luận
Cúm là bệnh phổ biến nhưng tiềm ẩn nguy cơ biến chứng nguy hiểm ở trẻ nhỏ. Cha mẹ cần nhận biết dấu hiệu sớm, chẩn đoán đúng và chăm sóc đúng cách. Việc tiêm phòng đầy đủ và giữ vệ sinh là chìa khóa giúp bảo vệ trẻ tốt nhất trong mùa dịch.