Nước muối sinh lý từ lâu đã trở thành vật dụng quen thuộc trong nhiều gia đình có trẻ nhỏ. Nhờ đặc tính an toàn, dễ mua và giá thành thấp, dung dịch này thường được dùng để vệ sinh mũi, mắt, miệng cho bé. Tuy nhiên, không ít cha mẹ vô tình lạm dụng nước muối sinh lý hằng ngày mà không biết rằng thói quen tưởng chừng vô hại này lại tiềm ẩn nhiều rủi ro cho sức khỏe của trẻ, đặc biệt là trẻ sơ sinh và trẻ dưới 3 tuổi.
Nước muối sinh lý là gì và vì sao được dùng phổ biến?
Nước muối sinh lý là dung dịch natri clorua (NaCl) có nồng độ 0,9%, tương đương với áp suất thẩm thấu của dịch cơ thể người. Nhờ đặc tính đẳng trương này, dung dịch không gây xót, không làm tổn thương mô nếu được sử dụng đúng chỉ định.
Chính vì độ an toàn cao, giá thành thấp và dễ mua, nước muối sinh lý cho trẻ thường được dùng để:
- Làm sạch mũi khi bé bị sổ mũi, nghẹt mũi
- Vệ sinh mắt khi có ghèn
- Súc miệng, vệ sinh khoang miệng
- Rửa nhẹ vết thương ngoài da
Tuy nhiên, việc sử dụng quá thường xuyên và không đúng mục đích chính là nguyên nhân dẫn đến lạm dụng nước muối sinh lý ở trẻ nhỏ.Tuy nhiên, an toàn không đồng nghĩa với việc có thể sử dụng tùy tiện mỗi ngày.
Vì sao không nên lạm dụng nước muối sinh lý cho trẻ?
Nhiều nghiên cứu và khuyến cáo nhi khoa cho thấy, việc dùng nước muối sinh lý cho trẻ hằng ngày khi bé hoàn toàn khỏe mạnh có thể gây tác dụng ngược.
Làm mất lớp bảo vệ tự nhiên của niêm mạc mũi
Niêm mạc mũi của trẻ có khả năng tự bảo vệ nhờ lớp dịch tiết tự nhiên. Khi lạm dụng nước muối sinh lý để rửa mũi mỗi ngày dù mũi hoàn toàn bình thường, lớp dịch này bị rửa trôi, khiến niêm mạc:
- Khô rát
- Dễ kích ứng
- Tăng nguy cơ viêm mũi, viêm họng
Thậm chí, nếu rửa mũi sai tư thế hoặc lực quá mạnh, trẻ còn có nguy cơ viêm tai giữa.
Khiến mắt trẻ bị khô và dễ tổn thương
Trong 2–3 tháng đầu sau sinh, trẻ chưa tiết đủ nước mắt nên việc dùng nước muối sinh lý cho trẻ để vệ sinh mắt là cần thiết. Tuy nhiên, khi mắt đã tự làm sạch tốt, việc nhỏ mắt thường xuyên có thể làm:
- Khô giác mạc
- Tăng nguy cơ viêm giác mạc
- Ảnh hưởng thị lực về lâu dài
Nguy cơ nhiễm khuẩn từ sản phẩm kém chất lượng
Một nguyên nhân phổ biến khác của lạm dụng nước muối sinh lý là sử dụng sản phẩm không đảm bảo vô khuẩn. Nhiều gia đình:
- Dùng nước muối tự pha
- Dùng chai lớn để nhỏ mắt
- Sử dụng lọ đã mở quá lâu
Những thói quen này có thể vô tình đưa vi khuẩn vào cơ thể trẻ, gây viêm nhiễm nguy hiểm.
Những sai lầm thường gặp khi lạm dụng nước muối sinh lý
Nhiều cha mẹ nghĩ nhỏ mũi mỗi ngày sẽ giúp bé tránh cảm cúm. Nhưng thực tế, đây lại là sai lầm dễ dẫn đến khô rát và viêm nhiễm.
Nhỏ mũi cho trẻ mỗi ngày để “phòng bệnh”
Nhiều phụ huynh tin rằng rửa mũi hàng ngày sẽ giúp trẻ không bị ốm. Trên thực tế, lạm dụng nước muối sinh lý với mục đích phòng bệnh lại làm mũi trẻ yếu hơn, dễ bị tác nhân bên ngoài xâm nhập.
Dùng một lọ cho nhiều mục đích
Việc vừa nhỏ mắt, vừa nhỏ mũi, vừa nhỏ tai bằng cùng một lọ là sai lầm nghiêm trọng. Đây là hình thức lạm dụng nước muối sinh lý tiềm ẩn nguy cơ lây nhiễm chéo rất cao.
Tự pha nước muối cho trẻ sử dụng
Không có dụng cụ đo chính xác, dung dịch tự pha thường không đạt nồng độ chuẩn. Nếu quá mặn hoặc quá nhạt, nước muối có thể gây tổn thương niêm mạc, nhất là khi cha mẹ lạm dụng nước muối sinh lý tự pha để nhỏ mắt, nhỏ mũi cho trẻ.
Khi nào nên dùng nước muối sinh lý cho trẻ?
Nước muối sinh lý cho trẻ chỉ nên được sử dụng khi thật sự cần thiết, không phải thói quen vệ sinh hằng ngày.
Các trường hợp nên dùng
- Trẻ bị sổ mũi, nghẹt mũi do viêm mũi họng
- Mũi nhiều dịch nhầy gây khó thở
- Mắt có ghèn, viêm kết mạc nhẹ
- Trẻ sống trong môi trường nhiều khói bụi
Các trường hợp không nên dùng thường xuyên
- Mũi và mắt hoàn toàn bình thường
- Dùng với mục đích “phòng bệnh” mỗi ngày
- Nhỏ mắt, rửa mũi nhiều lần trong ngày khi không có triệu chứng
Hướng dẫn sử dụng nước muối sinh lý cho trẻ đúng cách
Ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ sơ sinh, khoang mũi rất hẹp và niêm mạc còn non nớt nên dễ bị tổn thương nếu vệ sinh sai cách. Vì vậy, cha mẹ cần nắm rõ quy trình rửa mũi bằng nước muối sinh lý sao cho nhẹ nhàng, đúng tư thế và đúng tần suất để làm sạch dịch nhầy mà vẫn đảm bảo an toàn cho bé.
Cách rửa mũi an toàn cho trẻ sơ sinh
- Đặt trẻ nằm nghiêng, đầu hơi thấp
- Dùng chai nước muối sinh lý cho trẻ loại 10ml, đầu bo tròn
- Bóp nhẹ dung dịch vào mũi trên, để nước chảy ra mũi dưới
- Lau sạch bằng khăn mềm, sau đó đổi bên
Không dùng xi lanh, không bóp mạnh, không rửa quá 2–3 lần/ngày.
Cách vệ sinh mắt cho trẻ đúng chuẩn
- Chỉ áp dụng thường xuyên trong 3 tháng đầu sau sinh
- Nhỏ vài giọt nước muối ra bông gòn sạch
- Lau nhẹ từ khóe mắt trong ra ngoài
- Mỗi bên mắt dùng một miếng bông riêng
Những lưu ý quan trọng cha mẹ cần nhớ
- Mỗi lọ nước muối sinh lý cho trẻ chỉ dùng một mục đích duy nhất
- Sau khi mở nắp, chỉ nên dùng trong 2–3 tuần
- Không dùng nước muối nhỏ mũi, nhỏ tai để nhỏ mắt
- Không tự pha nước muối nếu không có dụng cụ đo chính xác
- Chọn sản phẩm có số đăng ký, hạn sử dụng rõ ràng
Tăng sức đề kháng cho trẻ thay vì lạm dụng nước muối
Thay vì dựa vào nước muối sinh lý cho trẻ để “phòng bệnh”, cha mẹ nên chú trọng:
- Dinh dưỡng đầy đủ theo độ tuổi
- Bổ sung vi chất cần thiết như kẽm, lysine, vitamin nhóm B
- Giữ môi trường sống sạch sẽ, thông thoáng
- Tạo thói quen vệ sinh đúng cách, không quá đà
Một cơ thể khỏe mạnh với hệ miễn dịch tốt sẽ giúp trẻ ít ốm vặt và hạn chế phải dùng đến các biện pháp hỗ trợ không cần thiết.
Kết luận
Nước muối sinh lý cho trẻ là giải pháp hỗ trợ hữu ích nếu được sử dụng đúng lúc, đúng cách. Tuy nhiên, việc lạm dụng nước muối sinh lý mỗi ngày có thể làm tổn thương niêm mạc tự nhiên và gây ra nhiều vấn đề sức khỏe không mong muốn. Cha mẹ thông thái là người biết cân bằng giữa vệ sinh, chăm sóc và tôn trọng cơ chế tự bảo vệ của cơ thể trẻ.