Ban đêm là thời điểm nhiều trẻ nhỏ đột nhiên trở nên quấy khóc, ngủ chập chờn hoặc thở khò khè vì mũi bị tắc. Thực tế, trẻ bị nghẹt mũi là tình trạng rất phổ biến, nhất là khi thời tiết thay đổi hoặc bé đang mắc bệnh hô hấp nhẹ. Tuy nghẹt mũi không phải lúc nào cũng nguy hiểm, nhưng nếu để kéo dài, trẻ có thể khó thở, bú kém, mất ngủ và suy giảm sức đề kháng. Vì vậy, cha mẹ nên hiểu đúng nguyên nhân và chăm sóc đúng cách để giúp bé dễ chịu hơn.
Trẻ bị nghẹt mũi là gì? Vì sao ban đêm lại nặng hơn?
Nghẹt mũi xảy ra khi lớp niêm mạc trong mũi bị sưng và tăng tiết dịch nhầy làm đường thở bị thu hẹp. Ở trẻ nhỏ, khoang mũi vốn rất hẹp nên chỉ cần một chút dịch cũng đủ khiến bé khó thở rõ rệt. Đặc biệt, ban đêm tình trạng này thường trầm trọng hơn bởi:
- Bé nằm lâu khiến dịch mũi khó thoát ra ngoài
- Không khí lạnh hoặc khô làm mũi bị kích thích
- Trẻ phải thở bằng miệng dẫn đến khô họng, khó ngủ sâu
Nhiều trẻ bị nghẹt mũi mà tỉnh giấc nhiều lần, thậm chí bỏ bú hoặc mệt mỏi vào hôm sau.
Những nguyên nhân phổ biến khiến trẻ bị nghẹt mũi về đêm
Để xử lý hiệu quả, cha mẹ cần xác định nghẹt mũi xuất phát từ yếu tố sinh lý hay bệnh lý.
Thời tiết thay đổi gây cảm lạnh
Khi trời chuyển lạnh, độ ẩm giảm hoặc giao mùa, trẻ dễ bị cảm cúm nhẹ, sổ mũi và nhanh chóng dẫn đến nghẹt mũi. Đây là nguyên nhân thường gặp nhất ở trẻ sơ sinh và trẻ mẫu giáo.
Viêm đường hô hấp trên
Một số bệnh lý có thể khiến trẻ bị nghẹt mũi kéo dài như:
- Viêm mũi họng
- Viêm xoang
- Viêm amidan
- Viêm tai giữa
Trẻ thường kèm theo ho, sốt nhẹ, đau họng hoặc chán ăn.
Dị ứng bụi bẩn hoặc lông thú
Nhiều trẻ có cơ địa dị ứng sẽ dễ bị nghẹt mũi khi tiếp xúc với:
- Bụi nhà, bụi mịn
- Khói thuốc lá
- Lông chó mèo
- Phấn hoa hoặc hóa chất tẩy rửa
Tình trạng này thường tái đi tái lại, nhất là khi ngủ ban đêm trong phòng kín.
Mọc răng làm tăng tiết dịch
Ở trẻ nhỏ, giai đoạn mọc răng có thể gây tăng tiết nước bọt và dịch vùng họng. Khi dịch chảy ngược lên mũi, trẻ bị nghẹt mũi nhẹ và khó ngủ.
Không khí điều hòa quá khô
Máy lạnh hoạt động liên tục có thể làm niêm mạc mũi trẻ khô, dễ kích ứng và dẫn đến tắc nghẽn. Phòng ngủ thiếu độ ẩm là yếu tố khiến trẻ nghẹt mũi nặng hơn vào ban đêm.
Trẻ bị nghẹt mũi có đáng lo không?
Đa số trường hợp nghẹt mũi chỉ là triệu chứng tạm thời. Tuy nhiên, cha mẹ không nên chủ quan nếu trẻ có các biểu hiện:
- Thở rít, khó thở rõ rệt
- Sốt cao liên tục
- Bỏ bú hoặc bỏ ăn hoàn toàn
- Nghẹt mũi trên 10 ngày không giảm
- Da tím tái, li bì bất thường
Những dấu hiệu này có thể cảnh báo bệnh lý nặng hơn và cần được bác sĩ kiểm tra sớm.
Cách xử lý nhanh khi trẻ bị nghẹt mũi tại nhà
Nếu trẻ chỉ nghẹt mũi nhẹ và chưa có dấu hiệu nguy hiểm, cha mẹ có thể áp dụng các biện pháp sau.
Nhỏ nước muối sinh lý để làm loãng dịch nhầy
Đây là cách đơn giản và an toàn cho hầu hết trẻ nhỏ. Cách thực hiện:
- Nhỏ 1–2 giọt nước muối 0,9% vào mỗi bên mũi
- Chờ vài phút để dịch mềm ra
- Lau nhẹ bằng khăn sạch
Lưu ý: Không nhỏ quá nhiều lần vì dễ làm khô niêm mạc.
Hút mũi đúng kỹ thuật (với trẻ có nhiều dịch)
Với trẻ trên 2 tuổi hoặc trẻ bị nghẹt mũi nặng, hút dịch có thể giúp bé dễ thở hơn. Cha mẹ nên:
- Dùng dụng cụ hút mũi mềm chuyên dụng
- Hút nhẹ nhàng, không đưa sâu vào mũi
- Chỉ thực hiện 2–3 lần/ngày
Làm ẩm không khí trong phòng ngủ
Một căn phòng quá khô sẽ khiến tình trạng nghẹt mũi nặng hơn. Giải pháp:
- Đặt máy tạo độ ẩm
- Để một chậu nước nhỏ trong phòng
- Không bật điều hòa quá lạnh
Massage vùng mũi giúp bé dễ thở
Cha mẹ có thể dùng ngón tay xoa nhẹ hai bên cánh mũi hoặc vuốt dọc sống mũi khoảng 2–3 phút trước khi ngủ. Động tác này hỗ trợ lưu thông khí và giảm cảm giác khó chịu.
Điều chỉnh tư thế ngủ
Khi trẻ bị nghẹt mũi về đêm, nên:
- Kê cao phần đầu và vai nhẹ nhàng
- Cho bé nằm nghiêng thay vì nằm ngửa hoàn toàn
Điều này giúp giảm ứ đọng dịch mũi.
Bổ sung nước và tăng đề kháng
Trẻ thở bằng miệng sẽ dễ mất nước hơn. Vì vậy, cha mẹ nên:
- Cho bé uống nước ấm
- Tăng cữ bú với trẻ sơ sinh
- Bổ sung trái cây giàu vitamin C
Phòng ngừa nghẹt mũi tái phát ở trẻ
Để trẻ ít bị nghẹt mũi về đêm, cha mẹ nên duy trì những thói quen sau:
- Giữ nhà cửa sạch sẽ, tránh bụi mịn: Lau dọn thường xuyên, giặt chăn gối định kỳ, hạn chế thú cưng trong phòng ngủ
- Vệ sinh mũi đúng cách mỗi ngày: Nước muối sinh lý nên được dùng vừa đủ để làm sạch nhẹ nhàng, đặc biệt sau khi bé đi ngoài trời về.
- Giữ ấm đúng thời điểm: Trẻ nên được mặc đủ ấm khi ngủ, tránh gió quạt thốc trực tiếp vào mặt.
- Tăng sức đề kháng từ dinh dưỡng và giấc ngủ: Một hệ miễn dịch khỏe giúp trẻ giảm nguy cơ cảm cúm – nguyên nhân hàng đầu gây nghẹt mũi.
Khi nào cần đưa trẻ đi khám bác sĩ?
Cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế nếu:
- Trẻ bị nghẹt mũi kéo dài trên 7–10 ngày
- Bé khó thở, thở rít
- Sốt cao hoặc ho nhiều
- Dịch mũi xanh đặc, có mùi hôi
- Trẻ bỏ bú, ngủ li bì bất thường
Kết luận
Trẻ bị nghẹt mũi, đặc biệt về đêm, có thể khiến bé khó ngủ và ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe. Phần lớn trường hợp có thể cải thiện bằng cách nhỏ nước muối sinh lý, hút dịch đúng cách, làm ẩm phòng ngủ và giữ ấm cơ thể. Tuy nhiên, nếu triệu chứng kéo dài hoặc có dấu hiệu bất thường, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám để được tư vấn và điều trị kịp thời.