Ho là phản xạ tự nhiên giúp cơ thể loại bỏ các tác nhân gây kích ứng trong đường hô hấp. Tuy nhiên, khi trẻ ho khan liên tục, không có đờm và kéo dài nhiều ngày, cha mẹ thường rất hoang mang vì không biết con đang gặp vấn đề nhẹ hay dấu hiệu bệnh lý nghiêm trọng. Thực tế, ho khan có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ cảm lạnh thông thường cho đến các bệnh hô hấp cần điều trị đúng hướng. Điều quan trọng là phụ huynh phải quan sát kỹ biểu hiện đi kèm và biết thời điểm cần đưa trẻ đi khám để tránh biến chứng.
Những nguyên nhân phổ biến khiến trẻ ho khan
Ho khan ở trẻ nhỏ rất thường gặp, đặc biệt khi thời tiết thay đổi hoặc môi trường sống không đảm bảo sạch sẽ. Dưới đây là các nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến tình trạng trẻ ho khan.
Dị ứng và kích ứng đường hô hấp
Một số trẻ có cơ địa nhạy cảm, dễ phản ứng khi tiếp xúc với các yếu tố như:
- Khói thuốc lá
- Lông thú cưng
- Phấn hoa
- Nấm mốc trong phòng
- Không khí ô nhiễm
Khi đó, hệ miễn dịch sẽ phản ứng để loại bỏ tác nhân lạ, gây cảm giác ngứa cổ họng và dẫn tới ho khan kéo dài.
Nhiễm virus cảm cúm, cảm lạnh
Virus là nguyên nhân hàng đầu khiến trẻ ho khan trong giai đoạn đầu. Khi bị cảm lạnh hoặc cúm, trẻ thường kèm theo nghẹt mũi, đau họng, mệt mỏi. Ho lúc này là phản ứng bảo vệ của cơ thể. Thông thường, ho do virus sẽ giảm dần sau khoảng 7–10 ngày nếu được chăm sóc đúng.
Ho gà – bệnh lý cần đặc biệt lưu ý
Ho gà là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, thường gặp ở trẻ chưa tiêm phòng đầy đủ. Trẻ mắc ho gà có thể ho thành cơn dữ dội, ho liên tục đến mức đỏ mặt hoặc nôn ói. Nếu trẻ ho khan kiểu này kéo dài, cha mẹ tuyệt đối không chủ quan vì bệnh có thể gây viêm phổi, suy hô hấp.
Dị vật đường thở
Trẻ nhỏ hay có thói quen ngậm đồ chơi, hạt nhỏ… Nếu vô tình dị vật lọt vào cổ họng hoặc đường thở, trẻ có thể ho dữ dội, ho khan đột ngột, thậm chí tím tái. Đây là tình huống cấp cứu cần xử lý ngay.
Hội chứng chảy dịch mũi sau và viêm xoang
Khi trẻ bị viêm xoang hoặc viêm mũi kéo dài, dịch nhầy có thể chảy xuống phía sau họng, gây kích ứng và dẫn tới trẻ ho khan nhiều, đặc biệt về đêm.
Một số nguyên nhân khác ít gặp hơn
Ngoài các nguyên nhân phổ biến, trẻ ho khan cũng có thể liên quan đến:
- Hen suyễn
- Trào ngược dạ dày thực quản
- Viêm tai giữa
- Ho hậu Covid
- Bệnh tim bẩm sinh (hiếm)
Nếu ho kéo dài trên 2–3 tuần, cần thăm khám để xác định đúng nguyên nhân.
Khi nào trẻ ho khan cần đi khám ngay?
Phần lớn trường hợp ho khan nhẹ sẽ tự khỏi, nhưng cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế sớm nếu thấy trẻ ho khan kèm theo các dấu hiệu nguy hiểm sau:
- Ho kèm khó thở hoặc thở rít: Trẻ thở nhanh, co lõm lồng ngực hoặc khò khè là dấu hiệu đường thở bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
- Sốt cao kéo dài: Nếu ho đi kèm sốt trên 38,5°C nhiều ngày, có thể trẻ đang nhiễm khuẩn hoặc viêm phổi.
- Ho ra máu hoặc đờm xanh đặc: Trường hợp trẻ ho khan chuyển sang ho có đờm bất thường cần được kiểm tra sớm.
- Trẻ mệt lả, bỏ bú, mất nước: Trẻ không ăn uống, môi khô, tiểu ít là dấu hiệu mất nước nguy hiểm.
Cách điều trị và chăm sóc trẻ ho khan đúng chuẩn
Tùy nguyên nhân, phương pháp xử lý sẽ khác nhau. Dưới đây là hướng dẫn chăm sóc giúp giảm ho an toàn khi trẻ ho khan.
Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc
Nhiều phụ huynh có thói quen mua thuốc kháng sinh hoặc thuốc ho dùng ngay cho con. Điều này có thể gây nguy hiểm vì:
- Ho do virus không cần kháng sinh
- Thuốc ho không phù hợp có thể ức chế hô hấp
- Trẻ nhỏ rất dễ gặp tác dụng phụ
Chỉ nên dùng thuốc theo chỉ định bác sĩ.
Cho trẻ uống đủ nước và ăn thức ăn mềm
Nước giúp làm dịu cổ họng, giảm kích ứng và giảm cơn ho. Khi trẻ ho khan, nên ưu tiên:
- Nước ấm
- Cháo loãng
- Súp
- Trái cây giàu vitamin C
Chia nhỏ bữa ăn để trẻ dễ hấp thu.
Giữ ấm cơ thể và hạn chế gió lạnh
Trẻ ho thường nặng hơn khi gặp lạnh. Cha mẹ cần:
- Giữ ấm cổ, ngực
- Không để trẻ nằm phòng máy lạnh quá lâu
- Tắm nước ấm nhanh, tránh gió lùa
Làm sạch không gian sống
Môi trường nhiều bụi hoặc khói thuốc khiến trẻ ho khan lâu khỏi hơn. Hãy đảm bảo:
- Không hút thuốc trong nhà
- Dọn phòng sạch sẽ
- Dùng máy tạo ẩm nếu thời tiết hanh khô
Vệ sinh mũi họng đúng cách
Dùng nước muối sinh lý để rửa mũi giúp giảm nghẹt và hạn chế dịch chảy xuống họng. Đây là biện pháp đơn giản nhưng rất hiệu quả với trẻ ho khan do viêm mũi.
Nâng cao gối khi ngủ
Nếu trẻ ho do trào ngược hoặc chảy dịch mũi sau, kê cao gối sẽ giúp giảm cơn ho về đêm rõ rệt.
Làm sao phòng ngừa ho khan ở trẻ hiệu quả?
Để hạn chế nguy cơ trẻ ho khan tái phát, cha mẹ nên:
- Tiêm phòng cúm và ho gà đầy đủ
- Cho trẻ rửa tay thường xuyên
- Đeo khẩu trang khi ra ngoài
- Tăng sức đề kháng bằng dinh dưỡng hợp lý
- Tránh tiếp xúc người đang mắc bệnh hô hấp
Kết luận
Tình trạng trẻ ho khan có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ dị ứng nhẹ đến bệnh lý nguy hiểm. Điều quan trọng là cha mẹ không nên chủ quan, cũng không tự ý dùng thuốc mà cần theo dõi kỹ dấu hiệu đi kèm. Chăm sóc đúng cách, giữ môi trường sống trong lành và đưa trẻ đi khám khi cần thiết sẽ giúp con nhanh chóng hồi phục và phòng tránh biến chứng.